Op zoek naar de Gouden Eeuw in Enkhuizen

Gerti 04-04-2019

Enkhuizen in de gouden eeuw

Het is 1572, de tachtigjarige oorlog is op gang. Willem van Oranje roept de bevolking van Nederland op tot verzet tegen de koning van Spanje en heer van de Nederlanden. Enkhuizen is een van de eerste steden die zich aansluit bij Willem van Oranje, en de inwoners gaan in opstand.

Opstand

In deze tijd waren het IJsselmeer en het Markenmeer nog de Zuiderzee, en Enkhuizen lag strategisch gelegen langs de Zuiderzee. Als beloning voor het zich achter de prins scharen, kreeg Enkhuizen in 1573 het zogeheten paalkistrecht, dit hield in dat Enkhuizen de betonning op de gehele Zuiderzee mocht verzorgen, en als tegenprestatie belasting mocht heffen van alle schepen op de Zuiderzee.

Spionage & copyright

De Nederlanders dreven in eerste instantie handel met de Portugezen. In 1580 overleed Hendrik van Portugal.  Er brak oorlog uit. Filips de 2e werd koning, dit had grote gevolgen voor Nederland. Er werd namelijk geen handel meer gedreven tussen Nederland en Portugal. De Nederlanders werden hierdoor gestimuleerd om zelf hun specerijen uit Indië te halen. Maar hoe moesten ze varen naar de Oost? Tja, dan ga je naar Portugal om in het diepste geheim hun kaarten te kopiëren of te stelen.

Gouden eeuw

De 17e eeuw was de bloeitijd van Enkhuizen. De stad telde de grootste haringvloot van de Nederlanden, en bezat een kamer van de VOC. Door handel op de Oostzeelanden, Engeland, West-Afrika en Indië werd Enkhuizen rijk.

Rariteitenkabinet

Bernardus Paludanus woonde vanaf 1586 in Enkhuizen. Hij was een Nederlandse wetenschapper en arts, die vooral beroemd is geworden om zijn rariteitenkabinet. Dit rariteitenkabinet was het eerste kabinet van belang in Nederland. De populariteit van het rariteitenkabinet had te maken met het toenemend contact met exotische, tropische oorden. Veel mensen uit Europa kwamen Paludanis rariteitenkabinet bezoeken vanwege zijn bijzondere verzameling. Paludanus ging met veel bekende geleerden om, en had veel bekende vrienden. In 1586 werd Paludanus stadsdokter van Enkhuizen, en dit bleef hij tot zijn dood in 1633. In Enkhuizen is nog een standbeeld van hem te vinden. Het schijnt dat hij ook graag dingen op sterk water zette, ook de Zuiderzeemeermin?

Sterk verhaal op sterk water?

In de Zuiderzee leefde een meermin. Het verhaal gaat dat de meermin na een zware storm door een gat in de dijk is gespoeld en in de grachten terecht kwam. Ze werd opgenomen door een vissersfamilie en leerde leven als een mens. Ze moest hier als dienstmeisje aan het werk. De familie verhuisde later naar Haarlem. Er zijn meerdere verhalen over hoe het leven van deze meermin is afgelopen. Is ze overleden in Haarlem of is ze teruggekomen naar Enkhuizen waar ze nog lang en gelukkig leefde? Na haar overlijden zijn haar resten opgenomen in het rariteitenkabinet van Paludanus.

In het themapark Sprookjeswonderland in Enkhuizen hebben ze het verhaal van de Zuiderzeemeermin nagemaakt, met een bijpassend lied dat het verhaal van de meermin verteld. Want wie kan nou zeggen dat ze een meermin op sterk water in hun stad hebben?

Zware jongens in Enkhuizen

Enkhuizen is in het bezit van een oude stadsgevangenis, waarvan het oudste gedeelte uit 1570 stamt. De stadsgevangenis staat merkwaardig scheef. Men vertelt dat dit komt doordat degene met zwaardere misdrijven links zaten en degene met lichtere misdrijven rechts. De cellen zijn nog intact en er is ook nog een martelwerktuig aanwezig. De stadsgevangenis is in de zomermaanden te bezichtigen.

Gepeperd

In het Zuiderzeemuseum staat het Peperhuis, voor de hand liggend is dat dit gebouw iets met de Gouden Eeuw te maken heeft. Het stamt inderdaad uit deze periode al heette het toen nog geen Peperhuis, maar waarom dan nu wel? Tijdens renovatiewerkzaamheden werden er op de zolder jawel…peperkorrels gevonden. Vermoedelijk werd er in de Gouden Eeuw peper opgeslagen. Wie weet vind je er nog als je een kijkje gaat nemen.